"After Nature"

Marcel Berlanger - Ane Graff - Frank Halmans - Heske de Vries - Pieter Vanden Broecke

15/11 – 28/12/2008

[home]
[english]

Is een titel die kan gelezen worden in de zin van de betekenis die de Duitse schrijver Sebald er aan heeft gegeven in zijn oeuvre: ‘the sources of the catastrophic imagination, the continuities between human nature and nature, and the inexorable interweaving, within both, of desire and destruction, pattern and chaos, proliferation and decay.’ Eén van zijn beroemdste werken is het lang uitgesponnen driedelige gedicht “After Nature”. De titel kan natuurlijk ook letterlijk vertaald worden als ‘naar de natuur’ een term die refereert aan de principes van de Schone Kunsten en “After Nature” was ook de naam van een groep schilders uit Amsterdam die actief waren eind jaren tachtig en begin jaren negentig en die zich vooral afzetten tegen de conceptuele kunst en het abstract expressionisme. Ze waren tegen teveel theorieën en wilden opnieuw de vrijheid veroveren om voor iedereen begrijpbare realistische afbeeldingen in de trant van de Duitse ‘nieuwe wilden’ te schilderen. De titel kan ook geïnterpreteerd worden om schilderen ‘als de natuur’ te omschrijven, een attitude waarbij gebruik gemaakt wordt van bronnen zoals foto’s en schetsen samen met de herinnering aan het onderwerp.

De hedendaagse verbeelding van de natuur en het landschap in de kunst reflecteert de gewijzigde verhouding van het individu tegenover zijn omgeving.

Marcel Berlanger heeft enige jaren geleden een boek met alle Mont Ste-Victoiredoeken van Paul Cézanne zitten doorbladeren. Daarin staat onder elk schilderij een foto afgedrukt. Cézanne heeft de schilderijen ‘en plein nature’ vervaardigd. Een fotograaf heeft elk geschilderd stukje landschap zovele jaren na dato gefotografeerd. De schilderijen blijken onwaarschijnlijk precies te zijn, maar hier en daar voegt Cézanne ook elementen toe, hij sluit de compositie. Wanneer Berlanger schilderijen van de berg vervaardigt, gaat hij eerder fotografisch te werk, maar hij voegt ook elementen toe. Hij heeft foto’s genomen van allerhande landschapselementen in de buurt van de Mont Ste-Victoire. Als er in het schilderij een tak voorkomt die op de foto ontbreekt, dan voegt hij die toe, gebruik makend van het fotomateriaal. Soms hermaakt hij de compositie nauwgezet naar het voorbeeld van Cézanne, andere keren probeert hij diverse composities uit. Zo maakt hij reproducties (zijn schilderijen) van reproducties (de illustraties in het boek) van reproducties (Cézannes schilderijen en de foto’s).

Frank Maes

Ane Graff

The two drawings by Ane Graff (°1974, NO) show an ambiguity in dealing with the relationship between the natural and the artificial and a clear interest in the still life as a genre and the scientific principle of verification. The eerie precision leaves the viewer uncertain as to what extent these simple tableaux of stones and natural shapes have been manipulated. They seem to balance in between a positivist scientific approach and scenographic arrangements; as with the 17th century 'Wunderkammer' and the 'diorama' of natural history museums. In both drawings Graff captures transgressions of form, blurring the boundaries between static and dynamic material in nature.

At the heart of her work is the poetics of scientific research. Having previously taken an interest in the 17th century 'Wunderkammer' – investigating the space between the factual and the fictional. Graff's drawings portray the prosaic procedures of scientific research. Entirely derived from existent media – mainly gathered from university web sites – her three meticulously executed drawings present us with basic acts of measuring, dissecting and documenting. Nowhere can the scientists or students involved be seen. Rather, Graff's drawings concentrate on the instruments applied and the traces of the various procedures. These are the matters of fact. However, these documentary photographs – now turned drawings – appear as more than mere rational conclusions. Present is also a triumphant belief in observational evidence, and a commitment to a positivism doubtlessly stating that the world and its phenomenons can be understood through collection, observation and verification.

One critic in Norway wrote that my sculptures and photographies are a clear part of my drawing practice. I was very happy about that, because that is the way I feel too. I feel I am working with 'drawing in an expanded field'. "I grew up in the countryside, actually next to the Oslo Fjord. We had a large garden and I always spent lots of time there. So it must have influenced me somehow. I guess the Norwegian scenery is known for its neutral grey/ bluish hues and its serenity. The "soul" of the Norwegian people is said to be quite melancholic and reserved. So I guess that would describe a lot of the art as well. I think Scandinavian art in general is known for its simplicity, its neutral colour-scheme and its willingness to work in a theoretical manner. Ideas before expression, reserve before feeling." “At the core of my work is the poetics of scientific research. My work is an investigation into the nature of matter itself. I examine the surface and structure of organic mass such as bird wings, grass, trees and rocks. In the course of my practice I have widened my range of medias, adding both sculptures and photographic works to my signature-style, highly detailed pencil drawings. Despite their formal differences these works share a clear interest in the still life as a genre and the scientific principle of verification. Present in my work is a belief in observational evidence, and a commitment to a positivism which doubtlessly states that the world and its phenomena can be understood through collection, observation and verification.”

Frank Halmans

Van Frank Halmans (°1963, NL) zijn een serie tekeningen te zien waarin hij de kastladen van zijn insectenverzameling op ware grootte heeft nagetekend.

Halmans: “Ik ben in 1993 met verzamelen begonnen en de verzameling bestaat ondertussen uit meer dan 2.200 insecten. De meeste insecten zijn gevonden op vensterbanken, in de hoeken van vitrines en op paden en wegen tijdens wandelingen en reizen. De gevonden insecten worden geprepareerd en krijgen een nummer dat correspondeert met een kaartje waarop gegevens als soort, familie, geslacht, vindplaats en vinddatum vermeld staan. Deze gegevens zijn ook in de marge van de tekeningen genoteerd. De tekeningen van de kastladen zijn een momentopname. De inrichting van de laden verandert voortdurend omdat er steeds nieuwe exemplaren bijkomen of omdat exemplaren wegens plaatsgebrek verhuizen naar een andere lade. Hierdoor komt het voor dat er meerdere tekeningen van dezelfde lade gemaakt zijn die echter op kleine punten van elkaar verschillen.”

Frank Halmans houdt er van om huisjes te bouwen, in alle soorten en maten, en weet daarmee dezelfde vertedering en kinderlijke verbazing op te roepen als een poppenhuis dat kan. Uit het omslag van een boek bijvoorbeeld, snijdt hij een deur en vijf ramen, en kijk je door één van die ramen naar binnen dan zie je een interieur van een huis. Zijn boekenhuizen hebben papieren wanden waarop de dwarsdoorsnedes van bladzijden te zien zijn, maar het zijn toch huizen. Bij het zien ervan kan men niet anders dan zich voor te stellen hoe het zou zijn om even een stukje te krimpen en in levende lijve als een mini-kabouter door de kamers heen en weer te lopen. Met zijn eenvoudige en poëtische werk raakt Halmans direct aan een basaal verlangen van de mens: overal een huis voor zichzelf te willen maken. In zijn ruimtelijk werk, installaties, maquettes en tekeningen loopt de vage scheidslijn tussen de private en de publieke ruimte als een rode draad door zijn werk. Terugkerende motieven als wachtruimten en vensterbanken geven duidelijk aan dat Halmans is gefascineerd door overgangsruimten en -voorwerpen.

Heske de Vries

Heske de Vries (°1954, NL) maakt tekeningen en schilderijen op klein formaat die zich laten lezen en bekijken als bladzijden uit een dagboek, waarin de kunstenaar  gebeurtenissen, plekken en impressies heeft geregistreerd en verbeeld. Daarbij gaat het niet alleen om de verbeelding van recente ervaringen, maar ook om die van herinneringen en associaties uit een verder verleden.

Haar onderwerpen zijn opvallend gewoon en alledaags. Stillevens en landschappen zijn een steeds terugkerend thema in haar oeuvre en het zijn ook onderwerpen die iedereen kan herkennen. Daarnaast zijn er een aantal werken die een minder harmonisch beeld van de wereld schetsen, die een meer chaotische omgeving in beeld brengen maar dat ons misschien vertrouwder voorkomt dan de idylle van het romantische landschap. Rondslingerend afval of mediabeelden van een ongeval behoren ook tot onze dagdagelijkse werkelijkheid.

Heske de Vries tekent en schildert alledaagse zaken als zijn het containers van emoties, die haar eerder of elders gevoelde ervaringen opnieuw kunnen oproepen. Haar werk komt de toeschouwer bekend en vertrouwd voor maar blijkt tegelijkertijd zeer persoonlijk te zijn: “Het gaat mij om de inhoudelijke aspecten die het alledaagse oproept, en die ik naar voren probeer te brengen door mijn manier van schilderen aan te passen” zegt ze zelf.

Pieter Vanden Broecke

Pieter Vanden Broecke (°1981, B) is een graficus. Zijn nog jonge oeuvre is volledig opgebouwd rond de intieme omgang met stift, pen, naald en de papieren drager voor de zwart-wit afbeelding die daaruit zal resulteren. Het landschap is zijn inspiratiebron. Het lijfelijk ervaren van de natuur is van essentieel belang.

In zijn vroegere tekeningen en etsen zijn de landschappen duidelijk herkenbaar: de horizonlijn en de suggestie van het onbegrensde overheersen het blad. In andere werken staat een element uit de natuur centraal: een zonnebloem, een boom, een tak. Het is duidelijk dat Vanden Broecke een kunstenaar is die de natuur intrekt, die de ervaring buiten te zijn in die natuur die hij lijfelijk ervaart, documenteert door foto’s te maken en door te schetsen, te noteren. Het is voor de kunstenaar een proces van onthechting meer dan van toeëigening. In de beslotenheid van het atelier worden die notities in de vernis op de koperen of zinken plaat gekrast, after nature. Daarna wordt op ambachtelijke wijze de plaat behandeld tot het beeld na een arbeidsintensief drukproces zichtbaar wordt. Het is een ontwikkeling die vanuit de periferie naar de kern gaat. Een evolutie van ontrafelen en ontdoen, van ontplooien en ontbloten. Tijdens het proces van het vastleggen en aftasten van de uitbeelding van het oneindige van het landschap binnen de begrenzing van het blad en de kadrage gebeurt er een conflict: er is geen reëel verband meer tussen begin en eindpunt. Zoals bij een vliegtuigreis: buiten het vliegtuig ontwikkelt er zich een enorme energiemassa. De passagiers zijn zich daar niet van bewust. Hun notie van ruimte en tijd staat in geen verband met de realiteit buiten het vliegtuig. Binnen in het vliegtuig gebeurt er niets, wachten tot men de bestemming bereikt heeft.

In zijn recente werken wordt het landschap gereduceerd tot een abstracte textuur of moeten we zeggen dat het landschap nu tot zijn esstentie ontwikkeld wordt. Het uiterlijke wordt afgepeld en de kern schittert in een evenwicht van orde en chaos.