van de Geer Eric Jan

[home]

Nl

Eric-Jan van de Geer (°1965, Nl) Woont en werkt in Rotterdam

Christelijke Hogeschool voor de Kunsten, Kampen (1989-1991)

Frank Mohr Institute, Groningen, opleiding schilderkunst 2de fase (1997-1999)

Atelierbezoek 16 juni 2005

Tussen fotografie en schilderkunst

Het recente werk van Eric-Jan van de Geer begeeft zich tussen fotografie en schilderkunst. Dit is niet altijd zo geweest. Zittend aan de grote tafel in het gastatelier in Eindhoven, praat hij bewogen over deze ontwikkeling. Tijdens zijn opleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten en ook later tijdens een vervolgopleiding aan het eind van de jaren negentig in Groningen, heeft hij zich in eerste instantie beziggehouden met het schilderen. Allengs ontdekte hij echter dat dit medium hem begrensde in de mogelijkheden van hetgeen hij tot uitdrukking wil brengen.

Van de Geer gaat in zijn werken altijd uit van ‘een beeld’ uit de realiteit. Dit kan variёren van een onbeduidende plek in een interieur, een rondslingerend voorwerp of een alledaags object in de buitenwereld. Geen grote verhalen, meeslepende momenten of symbolische kaders. Gewoon de bijna banale dingen van alledag, ogenschijnlijk zonder betekenis. Hierin ligt de confrontatie met de schilderkunst, want een schilderij verbeeldt voor Van de Geer een gefantaseerde wereld, opgebouwd uit de penseelsteken van de maker. Een foto daarentegen laat de beschouwer geloven dat het afgebeelde ook in werkelijkheid bestaat. Hij komt tot het inzicht dat fotografie een goed uitgangspunt vormt om dingen uit de gewone werkelijkheid te verbeelden.

Ondanks het feit dat Van de Geer steeds verder verwijderd is geraakt van het traditionele schildermétier, voelt hij zich nog steeds een schilder. Zijn omschrijving van schilderen luidt: “het ontrafelen van een beeld in lagen”. Dit is nog steeds het uitgangspunt van zijn werk, alleen gebruikt hij geen verf en kwast meer, maar bedrijft hij de ‘schilderkunst’ met andere media; fotografie, in combinatie met grafische en computertechnieken. Door dit samenspel balanceren de werken tussen fotografie en schilderkunst, op de grens van realiteit en illusie.

Transformatie

Kijkend naar de grote samengestelde werken op papier die aan de witte wanden prijken, voel ik de verwantschap met schilderijen. De huid van het werk springt namelijk direct in het oog, omdat deze op een opmerkelijke wijze bewerkt is. Soms is puffinkt gedrukt over het oorspronkelijke oppervlak, of is een zeefdruk op mat papier beplakt met glanzende folie. In de werkplaats van grafisch atelier Daglicht heeft Van de Geer de mogelijkheid aangegrepen om met, voor hem tot dan toe, onbekende druktechnieken te werken, zoals houtdruk en diverse stempeltechnieken. Toch blijft de techniek louter een hulpmiddel en is het experiment en het onderzoek gericht op het zoeken naar nieuwe structuren, waarmee hij verschuivingen in de werkelijkheid teweeg wil brengen.

Van de Geer neemt namelijk geen genoegen met de alledaagse realiteit. Hij transformeert deze doelbewust door een intensief werkproces, waarbij verschillende handelingen elkaar opvolgen. Allereerst maakt hij foto’s die ogenschijnlijk ogen als gewone kiekjes. Een bewuste keuze, want vanaf 1997 begint hij foto’s te maken die imperfect moeten zijn; overbelichting, lichtflits, onscherpte en harde schaduwen dienen als uitgangspunten voor zijn werk. De mislukte afdrukken en technische tekortkomingen bepalen mede de richting waarin de werken zich in het proces van analyse, behandeling en montage ontwikkelen. Vanuit deze gegevens maakt Van de Geer zijn grafische vertalingen. Met behulp van de computer en de kopieermachine maakt hij als het ware ‘onzichtbare elementen’ in de foto’s zichtbaar. Hij genereert uit het beeld verschillende lagen, die hij uiteindelijk over het oorspronkelijke fotobeeld drukt. Door gebruik te maken van de karakteristieken van zeefdruk en bewust te kiezen voor structuur, raster, textuur en kleur wordt de huid bijna tastbaar.

Realiteit en illusie

Van de Geer zoekt zijn onderwerpen in vertrouwde omgeving uit heden en verleden, op plekken waar hij sfeer voelt en proeft. Door de grafische bewerkingen die hij uitvoert, wordt de oorspronkelijke betekenis van het verbeelde echter aangetast en krijgen de objecten en de ruimte waarin ze zijn geplaatst een nieuwe hoedanigheid. Dit is heel goed voelbaar bij de grote werken die Van de Geer bij Daglicht heeft gecreëerd. Hier heeft hij gekozen voor thema’s die veelal zijn ontleend aan de gecultiveerde natuur, waaronder grillige bloesemtakken en stekelige dennenbomen. Ook alledaagse voorwerpen, zoals een mannencolbert en een tuinhek zijn gebruikt als motieven.

De werken doen bevreemdend en enigszins melancholisch aan. Het afgebeelde is herkenbaar, maar tegelijkertijd ontstaat het onbehagelijke gevoel geconfronteerd te worden met het onbekende. Dit wordt onder andere veroorzaakt door bepaalde ingrepen, zoals het weglaten van perspectieflijnen en het afsnijden van horizonlijnen. Ook worden objecten vanuit een onverwachte hoek, of maar gedeeltelijk zichtbaar weergegeven. Meer nog dan dat, heeft de bewuste aantasting van de oorspronkelijke foto tot gevolg dat realiteit en illusie in elkaar overlopen. Vanuit het object, dat prominent de hoofdrol speelt, ontwikkelt Van de Geer structuren die langzaam bezit nemen van de ruimte. Hij laat zich niet door de grenzen beperken die hem door de voorwerpen zijn opgelegd, maar maakt gegevens los van hun oorspronkelijke maat en drukt structuren en vlekken over de grenzen van vlakken heen. Door dit proces schept hij een nieuw, geloofwaardig beeld, dat veel vrijer met het gegeven van het oorspronkelijke beeld omgaat.

Van de Geer wil de beschouwer met de blik van een fotograaf, maar met de hand van een schilder, laten kijken. Bovenal wil hij deze laten beleven hoe de alledaagse, materiële realiteit zich verhoudt tot de immateriële herinnering in het geheugen. Bewust verbeeldt Eric-Jan van de Geer een wereld van leegte en bedrog; is het werkelijkheid of schijnwerkelijkheid!

En

The Visualization of Things

Man is not opposed to the world, but is part of life, because structure, meaning and visualization are the foundation of all things.

(“The Visible and the Invisible,” Maurice Merlean-Ponty)

In his work Eric Jan van de Geer concentrates on things and their visualization. However, it cannot be pinned down to one artistic technique. The starting point of his investigations are summary Polaroid photographs. In these, he focuses on objects, surfaces, structures, and spatial situations, using extreme close-ups that are difficult to locate or to relate to a specific context in time and space. Out of focus images, double exposures, and underexposed areas on the picture annoyingly stand in the way of the sort of perception which aims at recognition. For the artist it is a question of changing the course of the dialogue between the viewer and photography from a unambiguous definition of the object of the image to a reciprocal relation between the viewer and the viewed. The direction and the course of this interaction remain open.

The photographs are the starting point for further interventions. The pictures undergo different manipulations with digital imaging, painterly means or graphic techniques. By choosing the simplest, least spectacular subjects from his everyday environment, he creates a framework of the familiar and the ordinary. The things he depicts couldn’t be more common and mundane: a wooden garden fence, a children’s swing, a table lamp, a chair, a suit on a coat hanger. He shows things from practical life, fully cut off from their narrative context. But as a result of the deliberately imperfect quality of the photos, Eric Jan van de Geer achieves a first alienation in the relation between image and reality. The documentary character of photography is called into question. Subsequently the artist deploys an analytical method: the image is digitalized, decomposed into planes en printed onto separate sheets of foil. Then these planes are recombined, first on an overhead projector and then on silk screen prints. The overlapping and layering of the different planes leads to a further process of shifts and alienations in relation to the original image. This produces three-dimensional effects, while on the other hand colour or structural accents on the skin of the image make it appear flat. This process allows the artist to penetrate the microstructure of each object and to create a new structural whole by recombining the different planes.

Eric Jan van de Geer explores the deeper layers of the image in order to question the relation between representation and reality. The recomposed image paradoxically creates a greater distance to the original subject and brings it closer at the same time. Smudges, over- and underexposure, and the overall blurring of the image surface make it difficult to identify the object in its thinglike quality, so that we perceive the image as an abstract structure. Blank spaces and disturbances bring the image in a state of dissolution and disintegration. Areas of light and shadow surround the subject with their rhythmical patterns. Through the use of woodcuts, stamps or silk screen prints as well as prints of the specific object, the subject becomes interconnected with the tactile-sensory experience of the “skin” of the photo. The subject of the picture is represented as an object that acts on the individual viewer with traces and signs of use and wear. What Eric Jan de Geer is trying to achieve is the “artistic transformation” of the things that are represented. The subject that was originally photographed is gradually alienated by applying digital, manual and technical processes as well as colouring techniques and then rescaled and blown up into a large scale work. The photographic image is perceived as a layered painting. As a result of these complex work processes, the end of which the artist is always postponing, the viewer experiences these everyday things that we generally fail to notice/ ignore as if they were new, or in other words: through them we see less of them, but clearly more into them. (1)

By addressing things and their visibility in space in his art, which combines photography, graphic art and painting, Eric Jan de Geer follows up on a complex phenomenological principle that was first fundamentally formulated by Edmund Husserl and developed further by Maurice Merleau-Ponty. For Merleau-Ponty, the relation between the viewer and the viewed, understood as the space between subject and object, represents the “body of the world”. It is characterized by a particular “ambiguity”, a duality that is tangibly illustrated by the example of the one hand touching the other. Because man is neither pure consciousness – in which case he would perceive himself in his full entirety – nor a pure thing – in which case he would be fully absorbed by that thing – his being oscillates between these two poles, which he experiences as the gap between touching and being touched. Like in a picture puzzle, man should be situated in a gap of meaning, where that tension remains unresolved and the question is rather how we can endure the openness. Although we can encompass our own hand, we will never fully encompass our corporality. Therefore, according to Merleau-Ponty, the body is ambiguous, because it is neither a pure thing nor pure consciousness. Even a thing – says Merleau-Ponty – never reveals itself in its entirety, it never becomes fully transparent. Where the object is concerned, the limits of perception are clearly indicated by the relation between the visible and the invisible. Invisibility is not a not-having-been-seen-yet, but a fundamental hiddenness, which on the grounds of the limits of point of view is based in sight itself. An object that can be seen from every angle at the same time is unthinkable, and even inconceivable, even though this conception was in fact the basis and ideal of cubism.

The transformed images of Eric Jan van de Geer can also be linked to these arguments. In his work the artist reflects the thing in its reciprocal relation to space and to the recipient of the image in a curve that is drawn between the original image and its representation. It is a question of the visualization and perceptibility of things in their different manifestations, that are also influenced by random external circumstances, applications, traces of wear, personal and general symbolic associations. The image becomes part of a network of perspectives and permanently deploys itself between the levels of consciousness and the circumstances of its presentation, between its presence and its absence. Through a complex process of representation Eric Jan de Geer becomes aware of the surrounding world of things, the space that encompasses both him and those things, while at the same time visualizing its limits in repeated new attempts at condensation and dissolution. During a discussion on “pushing at the limits of language”, Gilles Deleuze remarked:

There are, you see, two ways of reading a book: you either see it as a box with something inside and start looking for what it signifies, and then if you're even more perverse and depraved you set off after signifiers. And you treat the next book like a box contained in the first or containing it. And you annotate and interpret and question, and write a book about the book, and so on and so on. Or there's the other way: you see the book as a little non-signifying machine, and the only question is "Does it work, and how does it work?" How does it work for you? If it doesn't work, if nothing comes through, you try another book.[…]There is nothing to explain, nothing to understand, nothing to interpret. It's like plugging into an electric circuit. (2)

The works of Eric Jan de Geer should ultimately and in that same positive manner be understood as “a little non-signifying machine”, because they always allow themselves to be seen, understood and revealed again, a condition which language can only describe in approximate terms.

Compare with: Carsten Roth, „nackt, ungeschminkt, frisch und brennend. Foto-Realismen, ‚in flagranti’“, in: in flagranti. Schnittstellen von Fotografie, Video und Malerei, Ausst.-Kat. Dortmunder Kunstverein, Dortmund 2006, pp. 45, 53, and 50. 2 See: http://www.lichtensteiger.de/methoden.html

Christoph Kivelitz is an art historian and freelance curator. He is artistic director of the Dortmunder KunstVerein.